Jeste? tutaj:

Rynek uprawnień

Drukuj

Formy handlu

W ramach rynku wtórnego uprawnienia do emisji mo?na zakupi? lub sprzeda? za pomoc? trzech dost?pnych kana?ów:

  • handlu na gie?dzie (ang. exchange);
  • handlu na rynku pozagie?dowym (ang. over the counter);
  • na zasadzie umowy handlowej z jak?kolwiek dowolnie wybran? firm?.

Ka?de z powy?szych rozwi?zań posiada swoje wady i zalety. Przy transakcjach gie?dowych nale?y spe?ni? szereg wymogów. Zainteresowane tym rynkiem podmioty powinny z?o?y? wniosek o ich zatwierdzenie jako tzw. ?uczestników obrotu gie?dowego”. Zadaniem gie?dy jest sprawdzenie czy prawne, finansowe i techniczne wymagania s? spe?nione przez aplikuj?cych do handlu na gie?dzie uczestników. Powy?sze dzia?anie jest niezb?dne do zapewnienia bezpieczeństwa transakcji oraz zyskania zaufania wszystkich uczestników tego rynku. Nale?y zauwa?y?, ?e przedmiotem handlu na gie?dzie s? tylko standaryzowane towary (np. ropa, gaz, energia elektryczna, uprawnienia EUA). Standaryzacji podlegaj? równie?, m.in. godziny obrotu, wielko?? transakcji oraz kwestie jej rozliczenia. Niew?tpliwie zalet? handlu za po?rednictwem gie?dy jest jej transparentno??, z uwagi na obowi?zek ujawniania informacji o wolumenach oraz cenach sprzeda?y. Ponadto, gie?da poprzez po??czenie z izbami rozliczeniowymi (które stoj? pomi?dzy stronami kontraktu) daje gwarancj? wykonania transakcji, co wp?ywa na umacnianie jej wizerunku wzgl?dem uczestników rynków. Za bezpieczeństwo i komfort trzeba jednak zap?aci?. Wi??e si? to z konieczno?ci? poniesienia przez spó?k? uczestnicz?c? w tym rynku dodatkowych kosztów (zw?aszcza z tytu?u cz?onkostwa w gie?dzie, za które nale?y ui?ci? op?at? roczn? oraz obowi?zku za?o?enia konta maklerskiego – koszty transakcyjne).

Gie?dy pojawi?y si? na wielu rynkach jako centralne platformy obrotu, wyspecjalizowane w nawet kilku segmentach handlu, jak np. handel w?glem, gazem czy energi? elektryczn?. Niektóre gie?dy powsta?y specjalnie z my?l? o handlu uprawnieniami do emisji lub zosta?y do niego dostosowane. W chwili obecnej, na rynku mo?na wyró?ni? nast?puj?ce platformy gie?dowe:

  • Intercontinental Exchange (ICE/ECX) z siedzib? w Londynie,
  • European Energy Exchange (EEX) z siedzib? w Lipsku,
  • New York Mercantile Exchange (NYMEX) z siedzib? w Nowym Jorku,
  • NASDAQ OMX Commodities (dawniej Nordpool) z siedzib? w Oslo.

Wykres 1. Procentowy udzia? obecnie funkcjonuj?cych gie?d w rynku uprawnień do emisji – rynek wtórny


Z kolei transakcje na rynku pozagie?dowym (OTC) odbywaj? si? bezpo?rednio pomi?dzy dwiema stronami transakcji bez udzia?u gie?dy (tj. izb rozliczeniowych) oraz zb?dnej standaryzacji kontraktu, którego parametry mo?na w dowolny sposób ustali? z drug? stron? (cen? uprawnień na rynku OTC mo?na negocjowa? np. w oparciu o cen? z rynku gie?dowego, ale nie jest to obligatoryjne). Obydwie strony umowy bior? na siebie ryzyko nie wywi?zania si? swojego partnera ze zobowi?zań zapisanych w kontrakcie (ang. ?counterparty risk” lub ?default risk”). Nale?y pami?ta?, ?e im d?u?szy czas obowi?zywania kontraktu tym wi?ksze ryzyko, ?e jedna ze stron b?dzie chcia?a zamkn?? kontrakt, a druga nie wyrazi na to zgody. W konstrukcji umowy mo?e pomóc broker (ale za odpowiedni? prowizj?), który równie? mo?e by? wykorzystany do znalezienia najlepszej oferty na rynku. Warto te? zauwa?y?, ?e transakcje na rynku pozagie?dowym podlegaj? du?o mniejszej kontroli i nadzorowi instytucji finansowych ni? odbywa si? to w przypadku transakcji gie?dowych. Znajduje to odzwierciedlenie w kosztach, które s? du?o ni?sze w handlu na rynku OTC, ni? przy transakcjach gie?dowych. Przyk?adem rynku pozagie?dowego w Polsce jest Centralna Tabela Ofert, a w Stanach Zjednoczonych najwi?kszy rynek pozagie?dowy na ?wiecie to NASDAQ.

Przedsi?biorstwa mog? równie? dokonywa? transakcji z innym przedsi?biorstwem z systemu EU ETS. Jednak pomimo ni?szych kosztów transakcyjnych ryzykuj? oni niewyp?acalno?? partnera (np. w sytuacji og?oszenia bankructwa).

Rysunek 1. Podzia? rynku uprawnień do emisji pomi?dzy rynek pierwotny i wtórny w bie??cym (2013-2020) okresie EU ETS

?ród?o: opracowanie w?asne KOBiZE

Rodzaje umów (kontraktów)

Na rynku uprawnień istnieje mo?liwo?? handlu wieloma instrumentami finansowymi, z których najpopularniejsze to:

  • Kontrakty kasowe spot;
  • Kontrakty terminowe futures oraz forward.

Kontrakty spot funkcjonuj? na rynku kasowym. Rynek ten charakteryzuje si? tym, ?e zobowi?zuje strony umowy do natychmiastowego dostarczenia lub przyj?cia ustalonej jako?ci i ilo?ci uprawnienia do emisji, po z góry okre?lonej w kontrakcie cenie. Oznacza to, ?e zap?ata i dostarczenie uprawnień nast?puje zaraz po zawarciu transakcji – jeszcze w tym samym dniu. Problemem w tym przypadku s? zasoby finansowe podmiotów, które musz? spe?ni? wymagania dotycz?ce natychmiastowej i ca?o?ciowej zap?aty za uprawnienia. Podmioty, które mog? mie? problemy z odpowiedni? p?ynno?ci? finansow? mog? skorzysta? z rynku terminowego, gdzie funkcjonuj? kontrakty futures oraz forward. Te typy kontraktów maj? jednak zdecydowanie bardziej skomplikowan? form? prawn? (reguluje je dyrektywa 2004/39/WE[1] oraz dyrektywa 2003/6/WE[2]) od transakcji typu spot. Ponadto wymagaj? ci?g?ego zaanga?owania w analiz? rynku oraz umiej?tno?ci przewidywania zachowań poszczególnych uczestników rynku.

Kontrakt futures to instrument finansowy, b?d?cy rodzajem umowy, zawartej pomi?dzy kupuj?cym (sprzedaj?cym) a gie?d?, w której sprzedaj?cy zobowi?zuje si? sprzeda? okre?lony instrument bazowy za ?ci?le okre?lon? cen? w ?ci?le okre?lonym terminie. Cena, wed?ug której strony przeprowadz? transakcje w przysz?o?ci, zwana jest cen? terminow? (ang. future price), za? dzień, w którym strony zobowi?zane s? przeprowadzi? transakcj? to data rozliczenia (ang. settlement date) lub data dostawy (ang. delivery date).

W praktyce oznacza to, ?e zap?ata i dostarczenie towaru mo?e nast?pi? po kilku miesi?cach lub latach od zawarcia transakcji. W tym czasie musi istnie? gwarancja wykonania kontraktu, czyli zgromadzenie wystarczaj?cej ilo?ci funduszy pieni??nych, na wypadek nie wywi?zania si? której? strony transakcji ze zobowi?zań zapisanych w kontrakcie (np. ryzyko nie uiszczenia sumy nale?nej za uprawnienia). Takie gwarancje daje izba rozliczeniowa (ang. clearing house[3]), która oprócz tego ?e dysponuje w?asnymi wysokimi zasobami pieni??nymi, wymaga od stron transakcji uiszczenia depozytu zabezpieczaj?cego, liczonego jako procent od warto?ci zawieranej transakcji. Wszystkie kontrakty futures s? instrumentami finansowymi podlegaj?cymi standaryzacji poszczególnych elementów transakcji, m.in. ceny, terminu wykonania transakcji czy sposobu ich rozliczenia.

Inaczej to wygl?da przy kontraktach forward, gdzie standaryzacja nie wyst?puje, a poszczególne elementy kontraktu (cena, wolumen transakcji, data dostawy uprawnień) s? negocjowane przez ka?d? ze stron. Z tego powodu ten typ kontraktu cz?sto bywa okre?lany jako tzw. ?szyty na miar?”. Nale?y zdawa? sobie spraw?, ?e przy transakcjach forward ma miejsce fizyczna dostawa uprawnień do ich nabywcy. Jest to istotna ró?nica poniewa? w kontraktach futures strony kontraktów mog? dokona? rozliczenia poprzez uiszczenie ró?nicy mi?dzy cen? kontraktu, a cen? instrumentu bazowego w dniu zamykania lub wygasania umowy (kontraktu). Ponadto przy transakcjach typu forward nale?y liczy? si? z ryzykiem niewywi?zania si? drugiej strony z warunków umowy, poniewa? realizacja nie jest regulowana przez izb? rozliczeniow?.

Kontrakty futures wyst?puj? tylko na rynkach gie?dowych, natomiast forward - na rynkach pozagie?dowych OTC.

Struktura rynku

Rynek kontraktów terminowych futures jest najwi?kszym rynkiem w ramach systemu EU ETS. Szacuje si?, ?e jego udzia? w rynku w latach 2005-2012 wynosi? ponad 90%, gdzie dokonano obrotu 20,4 mld uprawnień EUA za po?rednictwem kontraktów futures oraz 2,2 mld uprawnień za po?rednictwem kontraktów spot (niespe?na 10%).

Udzia? transakcji spot w ca?ym rynku zmniejszy? si? z 40% w 2009 roku do zaledwie ok. 2% od 2011 roku (pokazuje to wykres 2). Przyczyn? tego stanu rzeczy jest spadek zaufania inwestorów do tego rynku po odnotowaniu przypadków wy?udzenia VAT-u (tzw. karuzela VAT) oraz kradzie?y uprawnień EUA z kont u?ytkowników w rejestrze (tzw. phishing) w poprzednich latach.

Patrz?c na wykres 2 mo?na zaobserwowa?, ?e w ci?gu II okresu EU ETS miesi?czny wolumen uprawnień EUA na rynku wtórnym kszta?towa? si? od 100 do 750 mln, a jego najwy?sz? liczb? odnotowano w 2011 roku, na co wp?yw mia?y silne wahania cen uprawnień EUA w tym okresie.

Wykres 2. Miesi?czne wolumeny transakcji uprawnień EUA w podziale na kontrakty spot i futures w okresie rozliczeniowym 2008-2012

?ród?o: Kfw, DEHST, UBA

[1] Dyrektywa 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniaj?ca dyrektyw? Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektyw? 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylaj?ca dyrektyw? Rady 93/22/EWG (tzw. dyrektywa MIFiD). Celem dyrektywy jest zapewnienie poziomu ujednolicenia niezb?dnego do zaoferowania inwestorom wy?szego poziomu ochrony oraz umo?liwienie przedsi?biorstwom inwestycyjnym ?wiadczenia us?ug w ca?ej Wspólnocie, b?d?cej rynkiem jednolitym, w oparciu o nadzór kraju rodzimego.

[2] Dyrektywa 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie wykorzystywania poufnych informacji i manipulacji na rynku (nadu?y? na rynku), tzw. dyrektywa MAD. Celem dyrektywy jest zapewnienie integralno?ci rynków finansowych Wspólnoty i zwi?kszenie zaufania inwestorów do tych rynków.

[3] Clearing House - jest instytucj? pomocnicz? gie?dy odpowiedzialn? za rozliczenie transakcji. Gwarantuje wywi?zanie si? stron z warunków umowy w kwestii zap?aty czy dostarczenia uprawnień. Aby wzi?? udzia? w aukcji ka?dy podmiot musia?by by? cz?onkiem Izby. Wi??e si? to jednak z konieczno?ci? wniesienia op?aty.

ZG?O? UWAGI DO ARTYKU?U
三星福彩 石泉县| 屯昌县| 中阳县| 清河县| 威宁| 安陆市| 奉新县| 周至县| 明溪县| 留坝县| 裕民县| 广昌县| 永安市| 分宜县| 柳江县| 波密县| 石林| 且末县| 叶城县| 南丹县| 贺州市| 江阴市| 德惠市| 泊头市| 昌平区| 延安市| 大洼县| 商洛市| 二连浩特市| 铁岭市| 衡南县| 沙河市| 兴化市| 桓台县| 锦屏县| 高邑县| 扬州市| 霸州市| 云南省| 淮安市| 镇原县|